Twee wortels, één tuin
Fernande en Vera komen allebei vanuit een heel eigen achtergrond bij de tuin terecht. Vera studeerde aan de kunstacademie, waar de natuur en warmte centrale thema’s waren in haar werk. Na haar studie zocht ze plekken op waar ze kon bijdragen aan de gemeenschap en aan biodiversiteit. Ze vrijwilligde op meerdere tuinen, deed een voedselbosopleiding en zei ja op het moment dat er een plek vrijkwam als tuinder. Fernande deed promotieonderzoek naar ethisch leven en later onderzoek in development ethics. ‘Ik liep steeds aan tegen dingen die hier missen,’ zegt ze. ‘En dan voel je ook dat je anderen niet moet vertellen hoe zij het beter moeten doen. De kern van de problemen ligt hier, zoals in het voedselsysteem.’ Het CSA-model, waarbij de gemeenschap de boer van tevoren betaalt en risico’s deelt, voelde als een manier om die andere micro-cosmos daadwerkelijk te bouwen.
Wat betaal jij de boer per uur?
In het eerste jaar verdienden Fernande en Vera vijf euro per uur. Dat voelde niet goed. In het tweede jaar voerden ze daarom het solidaire betaalsysteem in. Ze maken alle kosten en uren volledig transparant en laten deelnemers zelf bepalen wat ze betalen, op basis van een tabel die laat zien wat de boer per uur verdient bij elk bedrag. ‘Als mensen zien dat ze jou maar vijf euro per uur betalen, schrikken ze,’ zegt Fernande. ‘Dan kun je opeens niet lekker slapen.’ Het systeem werkt: elk jaar gaat het gemiddelde uurloon omhoog, terwijl ook steeds meer mensen met een laag inkomen bereikt worden. Inmiddels maakt tien tot vijftien procent van de deelnemers gebruik van de meedoenregeling van de gemeente Nijmegen. Wie meer betaalt, maakt dat letterlijk mogelijk.
800 nieuwe buren
Toen er ineens een noodopvang van het COA tegenover de tuin verscheen met 800 bewoners, kozen Fernande en Vera niet voor de hekken, maar voor betrokkenheid. Ze nodigden mensen uit om mee te werken op de tuin. ‘Het was hartstikke gezellig: ineens vijftien mannen in vijf verschillende talen, een hele diverse groep, van queer tot streng orthodox,’ zegt Vera. ‘En wij in ons t-shirtje aan het aansturen.’ Als mensen hier komen meewerken, ontstaat er vanzelf respect voor de plek, was de gedachte. Later werden ze ook gebeld door een taal- en participatiebureau met Eritrese mannen die participatie-uren moesten maken en affiniteit hadden met de landbouw. Vluchtelingenwerk vond hen daarna ook. ‘We zeiden gewoon ja, waarom niet,’ zegt Fernande.
Van Quiet tot wethouders
Om ook mensen te bereiken die zelfs het minimumbedrag niet kunnen betalen, startten Fernande en Vera een samenwerking met Quiet, een organisatie die armoede verzacht. Via Quiet kunnen mensen een gratis abonnement krijgen, waarbij ze in de ochtend meewerken op de tuin en daarna samen oogsten. Het eerste jaar was meteen een succes. Deelnemers die zeiden verrast te zijn dat ze de hele ochtend actief konden zijn, en mensen die zichtbaar opfleuren door het buiten werken. De impact in cijfers: één euro geïnvesteerd in een sociale voedseltuin levert vier tot zeven euro aan maatschappelijke waarde op. Die presentatie overtuigde de wethouders van Nijmegen, die de tuin nu drie jaar lang gaan ondersteunen.
Delen met de dieren
Naast de sociale winst is de ecologische voetafdruk een fundament van hun missie; Fernande en Vera werken volgens principes waarbij bodemgezondheid en biodiversiteit centraal staan. “Onze tuin is niet heel netjes, maar wel heel levendig!” zegt Fernande. Door het telen zonder kunstmest en chemische middelen herstelt het bodemleven zich en ontstaat een veerkrachtig ecosysteem dat soms letterlijk gedeeld wordt met de natuur. Zo bleven afgelopen najaar specifieke wortels onaangeroerd omdat er rupsen van de koninginnenpage op zaten. Vrijwilligers plaatsten stokjes om de poppen te beschermen—die wortels staan er nu nog steeds. Deze zorg voor de natuur vertaalt zich direct naar een duurzaam voedselsysteem zonder plastic verpakkingen, lange transportwegen of keuzestress. “In de supermarkt sta je voor dilemma’s tussen biologisch, lokaal of plasticvrij,” leggen de tuinders uit. “Bij ons vallen die weg en kun je guilt-free plukken.” De tuin fungeert bovendien als een koolstofput die actief CO2 opslaat, terwijl voedselverspilling wordt geëlimineerd: wat niet geoogst wordt, dient als voeding voor de dieren, wordt waardevolle compost of gaat naar de VoedselHUB om terecht te komen waar het hard nodig is.
Geen initiatiefje
Iets wat Fernande dwarszit is de toon waarop mensen soms over de tuin praten. ‘Er zijn nog heel veel mensen die zeggen: wat een leuk initiatiefje,’ zegt ze. ‘Terwijl wij gewoon een bedrijf zijn met een stichting erbij en we maken veel impact.’ Ze vermoedt dat het ook te maken heeft met het feit dat zij twee vrouwen zijn die in een tuin werken. Dat mag als hobby worden weggezet, terwijl mannen in een tuin direct als serieuze ondernemers worden gezien. De nominatie voor de Impact Awards voelt dan ook als een stap in de goede richting. Niet voor de erkenning op zich, maar omdat het laat zien dat er breed draagvlak is voor dit soort initiatieven.
Zoek de samenwerking op
Alles bij Het Heerlijke Land is organisch gegroeid, van de solidaire betaling tot de kinderactiviteiten voor gezinnen met een laag sociaal-economische status en de samenwerking met organisaties als Quiet, Bindkracht10 en Vluchtelingenwerk. Fernande en Vera zijn inmiddels ook aangesloten bij het landelijke platform Sociale Voedseltuinen Nederland. Hun advies aan andere sociaal ondernemers: zoek de samenwerking op. ‘Je kan niet alles zelf,’ zegt Vera. ‘En als je er open voor staat, gebeurt het ook. Je krijgt er heel veel voor terug.’ Benieuwd naar de tuin? Kom langs bij Het Heerlijke Land en zie zelf wat er groeit als je een tuin bouwt op vertrouwen en solidariteit.
Bezoek hier de website.
Benieuwd naar meer verhalen? Klik dan hier.